ChieuSau.comChiều Sâu
Biển và đảo Việt Nam

Bờ biển Việt Nam dài bao nhiêu: các vùng biển từ vịnh Bắc Bộ tới vùng biển Tây Nam

Bờ biển Việt Nam dài hơn 3.200 km, uốn theo hình chữ S. Mỗi đoạn mang một tính cách: biển đục phù sa, đầm phá, vịnh sâu trong xanh, bãi bùn và đảo ngọc.

A long curving sandy coastline at sunrise seen from a high headland, small round basket boats pulled up on the beach, calm turquoise sea, soft golden light, wide aerial view

Bờ biển Việt Nam dài khoảng 3.260 km, chạy từ Móng Cái ở đầu vịnh Bắc Bộ, men theo dải đất hình chữ S, vòng qua mũi Cà Mau rồi lên tới Hà Tiên ở vùng biển Tây Nam. Hình dung đơn giản: đường bộ từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh dài khoảng 1.700 km, còn đường mép nước của đất nước gần gấp đôi quãng ấy.

Nhưng con số chỉ là cửa vào. Đi dọc dải bờ ấy, bạn sẽ gặp gần như mọi kiểu biển nhiệt đới: vịnh nông nước đục rải đảo đá vôi, bờ cát dài nối những đầm phá, vịnh sâu kín gió nước xanh trong, bãi bùn mênh mông nơi rừng ngập mặn lấn ra biển, và một vùng biển ấm, nông với thảm cỏ biển ở phía tây nam. Mục từ này đi lần lượt qua từng đoạn, nói vì sao mỗi đoạn mang một tính cách riêng.

Vì sao một nước nhỏ lại có đường bờ biển dài như vậy

Diện tích đất liền Việt Nam vào khoảng 331.000 km². Đặt cạnh khoảng 3.260 km bờ biển, ta có một phép chia dễ nhớ: cứ chừng một trăm ki-lô-mét vuông đất liền thì có một ki-lô-mét mép nước. Đó là một tỉ lệ rất cao, và nguyên nhân nằm ở hình dáng: dải đất hẹp, dài, quay gần như trọn một mặt ra biển.

Ở khúc thắt lưng miền Trung, từ biên giới phía tây ra tới bờ biển có chỗ chỉ khoảng năm mươi ki-lô-mét, tức là đi xe một buổi sáng đã chạm biển từ núi. Rất nhiều tỉnh thành dọc dải đất có bờ biển, nên đối với rất nhiều người Việt, biển không phải nơi xa xôi để thỉnh thoảng ghé chơi mà là hàng xóm ngay cạnh đồng ruộng, chợ búa, con đường đi học.

Ngoài dải bờ chính còn có vài nghìn hòn đảo lớn nhỏ. Phần lớn tụ ở vịnh Bắc Bộ, quanh khu vực Hạ Long và Bái Tử Long; số còn lại rải dọc miền Trung và đặc biệt dày ở vùng biển Tây Nam, quanh Phú Quốc và các quần đảo nhỏ gần đó. Mỗi hòn đảo lại có bờ riêng của nó, nên nếu cộng cả đường viền các đảo thì tổng chiều dài mép nước còn lớn hơn nhiều so với con số quen thuộc.

Các vùng biển dọc dải chữ S nhìn nhanh

Các nhà hải dương học chia biển nước ta theo nhiều cách. Bảng dưới đây gom thành năm đoạn dễ nhớ theo cảnh quan và tính chất nước, không phải ranh giới hành chính.

Vùng biểnĐáy và màu nướcCảnh quan đặc trưngSinh cảnh tiêu biểu
Vịnh Bắc Bộnông, đáy bùn và cát; nước thường đục vì phù sađảo đá vôi dựng đứng, vịnh kín, cửa sông lớnbãi triều, rừng ngập mặn, rạn san hô quanh đảo xa bờ
Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộthềm hẹp dần, nước trong hơn khi xa cửa sôngbờ cát dài, đụn cát, đầm phá, mũi đáđầm phá nước lợ, thảm cỏ biển trong đầm, rạn ven đảo
Nam Trung Bộsâu nhanh gần bờ, nước xanh trongnúi lấn ra sát biển, vịnh sâu kín gió, bán đảorạn san hô phong phú nhất ven bờ, vùng nước trồi
Biển phía đông Nam Bộnông, nhiều phù sa từ hệ thống sông Đồng Nai và Cửu Longcửa sông chằng chịt, bãi bồi, cụm đảo Côn Đảo xa bờrừng ngập mặn, bãi bùn, quanh Côn Đảo có rạn và cỏ biển
Vùng biển Tây Namnông, ấm, lặng hơn trong mùa gió đông bắcđảo và quần đảo nhỏ, bờ bùn phía mũi Cà Mauthảm cỏ biển rộng, rạn san hô quanh đảo, rừng ngập mặn ven bờ

Đọc bảng theo chiều dọc, bạn sẽ thấy một quy luật: chỗ nào có sông lớn đổ ra thì nước đục và nhiều bùn, rừng ngập mặn mọc tốt; chỗ nào núi đá ra sát biển, sông ngắn, ít phù sa thì nước trong, san hô mới có ánh sáng để sống.

Biển đục không có nghĩa là biển bẩn

Một hiểu lầm hay gặp là coi màu nước như thước đo sạch bẩn: biển xanh trong thì sạch, biển vàng đục thì ô nhiễm. Ở Việt Nam, phần lớn sự đục là do phù sa. Sông Hồng và sông Thái Bình đổ ra vịnh Bắc Bộ, sông Cửu Long đổ ra biển Nam Bộ, mỗi năm mang theo một khối lượng bùn cát khổng lồ từ thượng nguồn xuống. Hạt bùn mịn lơ lửng trong nước làm ánh sáng không xuống sâu được, nên mắt ta thấy màu nâu vàng.

Chính phù sa đó nuôi nên những vùng biển giàu có bậc nhất. Bùn mang theo chất dinh dưỡng, tảo và sinh vật phù du nở rộ, kéo theo tôm cá con, kéo theo chim. Bãi bồi ở cửa sông Hồng và mũi Cà Mau mỗi năm còn tiến thêm ra biển, tạo đất cho rừng ngập mặn bám rễ. Một vùng biển như vậy không hợp cho người muốn ngắm san hô, nhưng lại là vườn ươm của biết bao loài.

Ngược lại, nước trong vắt chưa hẳn đã là nước giàu. Vùng biển xanh như ngọc ngoài đảo xa thường nghèo dinh dưỡng; sự sống ở đó dồn vào rạn san hô, nơi san hô và tảo cộng sinh trong mô của nó tự tái chế dưỡng chất. Hai kiểu biển, hai cách sống, không cái nào tốt hơn cái nào. Còn ô nhiễm thật thì nhận ra theo cách khác: mùi lạ, váng dầu, rác nổi, cá chết, hay thông báo của chính quyền về chất lượng nước bãi tắm.

Một buổi sáng ở bãi biển miền Trung

Năm giờ sáng, trời còn xám. Trên một bãi cát dài ở miền Trung, những chiếc thuyền thúng tròn như chiếc nón úp ngược lần lượt được kéo lên bờ. Phía sau lưng là dãy núi sẫm màu, chỉ cách biển vài cây số; phía trước là mặt nước phẳng lì, sóng vỗ nhẹ đến mức nghe rõ tiếng người gọi nhau. Một cậu bé đi cạnh mẹ, cúi xuống nhìn những con còng chạy ngang bãi rồi biến mất vào lỗ cát.

Cảnh ấy gói gọn tính cách của biển miền Trung: núi gần, bờ cát dài, thềm lục địa hẹp nên nước sâu nhanh. Sóng ở đây thay đổi rất rõ theo mùa. Mùa hè, biển thường lặng và trong, là lúc người ta ra khơi nhiều. Khi gió mùa đông bắc thổi về, biển miền Trung nổi sóng, nước đục vì sóng khuấy đáy, nhiều ngày thuyền nhỏ phải nằm bờ.

Miền Trung cũng là nơi hứng nhiều bão nhất. Mùa bão thường rơi vào nửa cuối năm, và người làng chài đọc trời đọc mây từ rất lâu trước khi có bản tin dự báo. Ngày nay, nếu bạn ở ven biển trong mùa mưa bão, hãy theo dõi thông báo chính thức và nghe hướng dẫn của chính quyền địa phương, đừng xuống tắm khi có cờ báo nguy hiểm hay sóng lớn.

Nam Trung Bộ: nơi núi xuống tận mép nước

Vịnh sâu kín gió. Ở đoạn bờ từ phía nam đèo Cả trở vào, núi Trường Sơn chạy ra tận biển, tạo nên những vịnh lõm sâu được bán đảo và đảo che chắn. Nước trong những vịnh ấy ít bị khuấy đục, ánh sáng xuống sâu, nên đây là nơi rạn san hô ven bờ phát triển đẹp nhất cả nước. Vịnh Nha Trang, nơi có khu bảo tồn biển Hòn Mun, là một ví dụ quen thuộc.

Mùa hè mà nước lại mát. Vào mùa gió tây nam, dọc một đoạn bờ Nam Trung Bộ xảy ra hiện tượng nước trồi: gió đẩy lớp nước mặt ra xa bờ, nước lạnh giàu dinh dưỡng từ dưới sâu dâng lên thay chỗ. Người tắm biển có khi ngạc nhiên vì giữa mùa nóng nước lại se lạnh. Dòng nước trồi này nuôi sinh vật phù du và là một lý do khiến vùng biển ấy nhiều cá.

Khô hạn trên bờ, giàu có dưới nước. Dải ven biển cực nam Trung Bộ là một trong những nơi khô nhất nước, có đồi cát, cây bụi gai và những cánh đồng muối trắng. Trái ngược với cái khô ấy là vùng nước xanh trong ngay bên dưới, với san hô, cỏ biển và những bãi cát mà rùa biển vẫn tìm về đẻ trứng.

Đảo xa bờ. Ngoài khơi đoạn này có những hòn đảo như Phú Quý, xa bờ hơn hẳn các đảo ven vịnh. Ở đó nước ít chịu ảnh hưởng của sông, nên rất trong, và rạn san hô quanh đảo mang dáng dấp của biển khơi.

Phương Nam: hai mặt biển, hai mùa sóng

Tới Nam Bộ, dải đất xoay hai mặt ra hai vùng biển khác nhau. Mặt phía đông nhìn ra Biển Đông, nơi sông Đồng Nai, sông Sài Gòn và chín cửa sông Cửu Long đổ ra, tạo nên vùng nước nông, đục, nhiều bãi bồi. Đây là quê hương của rừng ngập mặn Cần Giờ và các cánh rừng đước dọc bờ Cà Mau. Xa bờ hơn, cụm đảo Côn Đảo nổi lên giữa nước trong xanh, có rạn san hô, thảm cỏ biển và những bãi cát đón rùa lên đẻ.

Mặt phía tây nhìn ra vùng biển Tây Nam, nằm trong vịnh Thái Lan. Vùng này nông và ấm, có nhiều đảo, lớn nhất là Phú Quốc. Đáy cát bùn phẳng và nắng nhiều giúp những thảm cỏ biển trải rộng, là bãi ăn của bò biển, loài thú biển ăn cỏ duy nhất còn gặp ở nước ta.

Điều thú vị là hai mặt biển ấy có mùa sóng gần như đối nhau. Trong những tháng gió mùa đông bắc, biển phía đông động mạnh, còn bờ tây của các đảo vùng Tây Nam lại được che chắn, nước lặng và trong. Khi gió chuyển sang tây nam vào mùa mưa, sóng quay sang đánh vào bờ phía tây. Người dân hai vùng vì thế quen với hai lịch ra khơi khác hẳn nhau, dù chỉ cách nhau vài trăm cây số đường bộ.

Đi biển ở đoạn nào cũng nên nhớ

Dù bạn đứng ở bãi bùn cửa sông hay bãi cát đảo xa, vài nguyên tắc dưới đây giúp chuyến đi an toàn và nhẹ nhàng với biển.

  • Nghe cờ hiệu, biển báo và hướng dẫn của lực lượng cứu hộ ở bãi tắm; không xuống nước khi có cảnh báo sóng lớn, dòng chảy xa bờ hay sứa nhiều.
  • Đi giày khi lội bãi đá và bãi san hô chết, vì vỏ hà, nhím biển và đá sắc có thể làm đứt chân.
  • Ở bãi bùn và bãi triều, đừng đi quá xa khi nước đang lên; thuỷ triều ở nhiều đoạn bờ rút ra rất xa rồi dâng lại nhanh hơn ta tưởng.
  • Không nhặt san hô, vỏ ốc còn sinh vật, sao biển hay hải sâm mang về; đứng nhìn rồi để chúng ở lại.
  • Mang rác của mình về, kể cả mẩu thuốc lá và nắp chai nhỏ.
  • Gặp người đuối nước hay tai nạn dưới nước, gọi ngay 115 và báo lực lượng cứu hộ, làm theo hướng dẫn của người có chuyên môn.

Những điều ấy nghe đơn giản, nhưng chính chúng quyết định một dải bờ biển dài hơn ba nghìn cây số có còn giữ được những bãi cát sạch, những rạn san hô sống và những đàn chim về mỗi mùa hay không.

Câu hỏi thường gặp

Bờ biển Việt Nam dài bao nhiêu ki-lô-mét?

Con số được dùng phổ biến trong sách giáo khoa và tài liệu chính thống là khoảng 3.260 km, tính từ Móng Cái ở phía bắc tới Hà Tiên ở phía tây nam. Con số này chỉ tính dải bờ đất liền, chưa cộng đường viền của hàng nghìn hòn đảo lớn nhỏ.

Vì sao biển miền Bắc thường đục hơn biển miền Trung?

Vịnh Bắc Bộ nông và nhận lượng phù sa lớn từ sông Hồng, sông Thái Bình, nên hạt bùn mịn lơ lửng làm nước có màu nâu vàng. Đoạn bờ miền Trung có sông ngắn, núi ra sát biển, nước sâu nhanh nên trong hơn, nhất là vào mùa biển lặng.

Vùng biển nào của Việt Nam có nhiều san hô nhất?

Rạn san hô ven bờ phát triển đẹp nhất ở Nam Trung Bộ, nơi có những vịnh sâu, kín gió, nước trong. Ngoài ra rạn san hô còn có quanh nhiều đảo xa bờ như Cù Lao Chàm, Lý Sơn, Côn Đảo, Phú Quốc và các đảo giữa vịnh Bắc Bộ.

Biển phía đông và biển phía tây Nam Bộ khác nhau thế nào?

Mặt phía đông hứng phù sa từ các cửa sông lớn nên nông, đục và nhiều rừng ngập mặn. Vùng biển Tây Nam nằm trong vịnh Thái Lan, ấm, lặng hơn trong mùa gió đông bắc, có nhiều đảo và thảm cỏ biển rộng là nơi bò biển kiếm ăn.

Nước biển đục có phải là nước bị ô nhiễm không?

Không nhất thiết. Ở nhiều vùng ven biển nước ta, màu đục chủ yếu do phù sa từ sông và do sóng khuấy đáy. Dấu hiệu ô nhiễm thật thường là mùi lạ, váng dầu, rác nổi, cá chết hoặc thông báo về chất lượng nước của cơ quan chức năng.

Việt Nam có khoảng bao nhiêu hòn đảo?

Nước ta có vài nghìn hòn đảo lớn nhỏ, phần lớn tập trung ở vịnh Bắc Bộ quanh khu vực Hạ Long và Bái Tử Long. Nhiều đảo khác rải dọc miền Trung và đặc biệt nhiều ở vùng biển Tây Nam quanh Phú Quốc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138