Ảnh chụp dưới nước hay bị xanh vì nước hấp thụ ánh sáng đỏ trước tiên, rồi tới cam, vàng, chỉ để lại màu xanh lam đi xa nhất. Ảnh hay bị mờ vì giữa máy và vật có cả một lớp nước đầy những hạt li ti, mỗi hạt làm ánh sáng tán ra một chút. Hiểu hai điều ấy là hiểu gần hết bí mật của ảnh dưới nước: chụp càng gần, ánh sáng càng đủ, ảnh càng trong và đúng màu.
Nhưng chụp ảnh dưới nước còn một phần quan trọng không kém kỹ thuật: tấm ảnh không bao giờ đáng giá hơn sinh vật và rạn san hô. Mục từ này đi qua khoa học của ánh sáng dưới nước, những nguyên tắc chụp cơ bản cho người mới, và cách chụp mà không làm phiền chủ nhà.
Nước nuốt màu như thế nào
Ánh nắng trắng thật ra là hỗn hợp của mọi màu. Khi đi vào nước, các màu bị nước hấp thụ không đều nhau. Màu đỏ, có bước sóng dài, bị hấp thụ nhanh nhất, nên chỉ cần xuống vài mét là màu đỏ đã nhạt hẳn. Tiếp theo là cam, rồi vàng. Màu xanh lam đi xa nhất, đó là lý do càng xuống sâu, thế giới càng chìm trong một màu xanh duy nhất.
Điều này có một hệ quả bất ngờ: một con cá màu đỏ rực, ở dưới sâu một chút, trông xám xịt hoặc gần như đen. Nhiều sinh vật biển sâu có màu đỏ chính vì thế, trong bóng tối không có ánh đỏ, màu đỏ trở thành màu tàng hình. Khi người lặn rọi đèn vào, màu đỏ bỗng sống lại, như bật công tắc.
Khoảng cách theo chiều ngang cũng nuốt màu như chiều sâu. Chụp một con rùa cách xa thì dù ở vùng nước nông, ánh sáng phản chiếu từ con rùa về máy vẫn phải đi qua một lớp nước dày, mất màu và mờ đi. Vì vậy câu thần chú của người chụp ảnh dưới nước là: lại gần, rồi lại gần thêm, tất nhiên trong khoảng cách không làm phiền sinh vật.
So với trên cạn: chụp dưới nước khác gì
Nhiều thói quen chụp trên cạn không còn đúng dưới nước. Bảng dưới đặt hai bên cạnh nhau.
| Trên cạn | Dưới nước | Hệ quả cho người chụp |
|---|---|---|
| Không khí trong, xa vẫn rõ | Nước có hạt lơ lửng, xa là mờ | Chụp gần, đừng zoom từ xa |
| Màu sắc đầy đủ dưới nắng | Màu đỏ, cam mất trước theo độ sâu và khoảng cách | Chụp ở chỗ nông nhiều nắng, hoặc dùng đèn |
| Đèn chớp làm sáng vật | Đèn chớp chiếu cả hạt lơ lửng, thành chấm trắng như tuyết | Để đèn lệch sang bên, đừng chiếu thẳng |
| Đứng vững trên mặt đất | Người trôi, dòng nước đẩy | Giữ thăng bằng tốt trước, cầm máy sau |
| Vật trông đúng kích thước | Qua mặt nạ và kính máy, vật trông to và gần hơn | Ước khoảng cách thường sai, lại gần chậm |
| Chụp từ trên xuống thường ổn | Chụp từ trên xuống, nền là đáy cát xám | Chụp ngang hoặc hơi ngước lên, lấy nền nước xanh |
Hiện tượng chấm trắng lấm tấm khi dùng đèn chớp có tên là tán xạ ngược: ánh đèn đập vào những hạt nhỏ ngay trước ống kính rồi dội thẳng về máy. Đẩy đèn ra xa sang một bên, chiếu chéo vào vật, sẽ để các hạt ấy nằm ngoài vùng ánh sáng phản về.
Những nguyên tắc chụp cơ bản cho người mới
Thăng bằng trước, máy ảnh sau. Người chưa giữ được thăng bằng mà cầm thêm máy sẽ dồn hết chú ý vào màn hình, quên mất chân vịt đang quệt vào rạn. Hãy lặn thoải mái đã rồi mới mang máy theo. Với lặn bình khí, kỹ năng giữ thăng bằng được tập trong khoá học.
Lại gần chậm rãi. Tiến tới thật chậm, thở đều, để sinh vật quen với sự có mặt của bạn. Lao tới là con vật bỏ chạy và cát bốc lên mù mịt.
Ngước lên. Chụp từ dưới hơi chếch lên, lấy nền là mặt nước sáng hay khoảng nước xanh, sinh vật sẽ nổi bật thay vì lẫn vào đáy cát.
Chụp ở chỗ nông, giờ nhiều nắng. Với người lặn ống thở và người chụp bằng máy không có đèn, vùng nước nông vào giờ nắng đẹp cho màu sắc rực rỡ nhất.
Mắt nhìn sinh vật, không nhìn máy. Ảnh đẹp thường đến từ việc đợi: đợi con cá hề quay mặt ra, đợi con rùa ngẩng đầu. Đợi thì cần quan sát, mà quan sát thì phải nhìn bằng mắt.
Bảo vệ máy trước khi xuống nước. Điện thoại hay máy ảnh phải có vỏ chống nước phù hợp, kiểm tra kín ở chậu nước trước khi mang ra biển, buộc dây vào cổ tay để không đánh rơi.
Cửa sổ trên đầu và những cảnh chỉ dưới nước mới có
Nằm dưới nước nhìn thẳng lên, bạn sẽ thấy một hiện tượng lạ: toàn bộ bầu trời phía trên bị thu lại thành một vòng tròn sáng ngay trên đầu, xung quanh vòng tròn là mặt nước phản chiếu như gương. Người ta gọi đó là cửa sổ Snell, theo tên định luật khúc xạ ánh sáng. Ánh sáng từ mọi góc trời khi đi vào nước đều bị bẻ cong và dồn vào vòng tròn ấy.
Buổi trưa, bạn lơ lửng ở vùng nước nông, ngửa mặt lên. Trên đầu là một vòng tròn sáng rung rinh, mép vòng lấp lánh như viền bạc. Một đàn cá nhỏ bơi ngang qua cửa sổ, in bóng đen trên nền trời, rồi tan vào mặt nước gương xung quanh. Không có hình ảnh nào trên cạn giống như thế.
Những tia nắng xiên xuống nước thành từng dải như những cột sáng, đẹp nhất khi mặt biển gợn nhẹ và nắng chiếu nghiêng. Ảnh chia đôi nửa trên nửa dưới mặt nước, một nửa là đảo và trời, một nửa là rạn, là kiểu ảnh mà ngay cả người lặn ống thở với một chiếc máy có vỏ phù hợp cũng có thể thử ở vùng nước lặng.
Những cảnh ấy không cần đến gần sinh vật nào cả. Chúng là phần thưởng cho người chịu ngước nhìn và chịu đợi.
Đạo đức của người chụp ảnh dưới nước
Một tấm ảnh đẹp mà phải đánh đổi bằng sự yên ổn của sinh vật thì không còn đẹp nữa. Những điều người chụp có trách nhiệm tự giữ:
| Không làm | Vì sao |
|---|---|
| Kéo, đẩy, xua sinh vật ra chỗ sáng để chụp | Làm sinh vật căng thẳng, có thể làm chúng bị thương hoặc mất chỗ trú |
| Bám tay hay quỳ lên rạn để giữ máy cho vững | Mỗi lần bám là một lần làm trầy san hô |
| Đuổi theo rùa, cá đuối, cá heo để lấy góc đẹp | Đuổi theo làm chúng bỏ đi, có khi bỏ cả bữa ăn hay lượt lên thở |
| Chụp đèn chớp liên tục, cự ly sát vào sinh vật nhỏ | Có loài nhạy sáng; nhiều người chụp tự giới hạn vài kiểu rồi dừng |
| Dụ sinh vật bằng thức ăn để có ảnh | Thay đổi hành vi tự nhiên của chúng và cả nhịp sống của rạn |
| Chen lấn, chiếm chỗ của cả nhóm lâu | Nhóm đông dồn lại là lúc dễ va quệt rạn nhất |
Có một cách nghĩ dễ nhớ: nếu sinh vật trong ảnh biết nói, nó có vui lòng với cách bạn chụp không. Một tấm ảnh con cá ngựa tự nhiên quấn đuôi vào cọng cỏ biển, chụp từ khoảng cách vừa phải, luôn đẹp hơn tấm ảnh con cá ngựa bị dời ra chỗ sáng hơn.
Chụp ảnh khi lặn ống thở
Người lặn ống thở có một lợi thế mà người lặn bình khí phải tìm cách bù lại: họ ở ngay vùng nước nông nhất, nơi ánh nắng còn đầy đủ màu sắc. Một chiếc điện thoại trong vỏ chống nước, chụp từ mặt nước xuống một mảng san hô nông vào giờ nắng đẹp, có thể cho màu sắc rực rỡ hơn nhiều tấm ảnh chụp ở chỗ sâu.
Cái khó của người lặn ống thở là góc chụp. Nằm trên mặt nước nhìn xuống, ảnh dễ thành một mặt phẳng, cá và san hô dẹt ra trên nền đáy. Thử chờ những chỗ rạn nhô cao gần mặt nước, hay những lúc cá bơi lên tầng trên, để có góc chụp ngang. Những ngày nước lặng cũng là ngày để thử ảnh nửa trên nửa dưới mặt nước.
Đừng vì một tấm ảnh mà chúi xuống liên tục, nín thở lâu hơn bình thường, hay bơi ra xa nhóm. Chụp được gì từ mặt nước thì chụp, giữ người hướng dẫn và bạn đi cùng trong tầm mắt, và nhớ mặc áo phao nếu bơi chưa vững. Ở mặt nước, an toàn và tấm ảnh đẹp không bao giờ phải chọn một bỏ một.
Bắt đầu từ đâu nếu bạn mới làm quen
Không cần thiết bị đắt tiền để bắt đầu. Nhiều người có những tấm ảnh dưới nước đầu tiên bằng chiếc điện thoại đặt trong vỏ chống nước, chụp khi lặn ống thở ở vùng nước nông, trong và nhiều nắng. Những tấm ảnh ấy có thể không hoàn hảo, nhưng là cách tốt nhất để học xem ánh sáng dưới nước hành xử ra sao.
Với người lặn bình khí, lời khuyên chung của các huấn luyện viên là lặn thêm vài lần cho thật thoải mái rồi mới mang máy theo. Nhiều tổ chức đào tạo có khoá chuyên đề về chụp ảnh dưới nước và về giữ thăng bằng; học hai khoá này cùng nhau là sự kết hợp đáng giá.
Sau mỗi buổi chụp, hãy xem lại ảnh và tự hỏi: ảnh mờ vì xa quá hay vì cát bốc lên; ảnh xanh vì sâu hay vì chụp từ xa. Mỗi câu trả lời dạy bạn một điều về nước. Và nhớ rửa máy, vỏ chống nước bằng nước ngọt sau khi lặn, vì muối biển khô lại sẽ làm hỏng gioăng kín.
Cuối cùng, đừng để máy ảnh lấy mất buổi lặn của bạn. Có những lúc tốt nhất là cất máy, chỉ nhìn. Một đàn cá đi ngang trong ánh chiều, một con rùa ngủ dưới mỏm san hô, có những khoảnh khắc mà đôi mắt giữ lâu hơn bất kỳ tấm thẻ nhớ nào.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ảnh chụp dưới biển lúc nào cũng xanh?
Vì nước hấp thụ ánh sáng đỏ trước tiên, rồi tới cam và vàng, chỉ màu xanh lam đi xa nhất. Càng sâu và càng xa vật chụp, màu đỏ càng mất. Chụp gần, ở vùng nước nông nhiều nắng, hoặc dùng đèn sẽ giúp lấy lại màu thật.
Những chấm trắng lấm tấm trên ảnh dưới nước là gì?
Đó là tán xạ ngược: ánh đèn chớp chiếu vào những hạt li ti lơ lửng ngay trước ống kính rồi dội thẳng về máy. Đẩy đèn sang một bên, chiếu chéo vào vật và chụp gần hơn sẽ giảm hiện tượng này rất nhiều.
Chụp ảnh dưới nước bằng điện thoại có được không?
Được, nếu điện thoại nằm trong vỏ chống nước phù hợp và bạn đã thử kín ở chậu nước trước. Điện thoại cho ảnh đẹp nhất ở vùng nước nông, trong và nhiều nắng, khi chụp gần sinh vật. Buộc dây vào cổ tay để không đánh rơi.
Có nên dùng đèn chớp khi chụp sinh vật biển không?
Đèn giúp lấy lại màu sắc, nhưng nên dùng có chừng mực. Tránh chụp đèn chớp liên tục ở cự ly sát vào sinh vật nhỏ, nhất là những loài nhạy sáng. Nhiều người chụp tự giới hạn vài kiểu cho mỗi con vật rồi để nó yên.
Người mới học lặn bình khí có nên mang máy ảnh ngay không?
Lời khuyên chung là chưa. Hãy lặn thêm vài lần cho thật thoải mái và giữ thăng bằng tốt đã. Cầm máy khi chưa vững dễ làm bạn mất chú ý tới độ sâu, bạn lặn và rạn san hô xung quanh.
Vì sao nhìn lên mặt nước lại thấy một vòng tròn sáng?
Đó là cửa sổ Snell. Ánh sáng từ cả bầu trời khi đi vào nước bị bẻ cong và dồn vào một vòng tròn ngay trên đầu người nhìn, phần mặt nước bên ngoài vòng tròn phản chiếu như gương. Đây là cảnh rất đẹp để ngắm và chụp.