ChieuSau.comChiều Sâu
Biển và đảo Việt Nam

Dưới mặt nước vịnh Hạ Long: ngấn sóng, áng nước mặn và sinh vật quanh đảo đá vôi

Vịnh Hạ Long là vùng núi đá vôi bị biển dâng ngập. Dưới mặt nước có ngấn sóng khoét chân đảo, áng nước mặn kín giữa vách đá, bãi triều và những rạn san hô nhỏ.

A hidden saltwater lagoon enclosed by tall limestone cliffs, a small wooden kayak resting quietly on emerald water, oysters clinging to the eroded notch at the cliff base, soft misty morning light

Vịnh Hạ Long, xét theo cách nó hình thành, là một vùng núi đá vôi bị biển dâng lên nhấn chìm. Những hòn đảo dựng đứng mà ta thấy là đỉnh của các ngọn núi xưa, còn phần chân núi và những thung lũng giữa chúng nay nằm dưới làn nước xanh lục. Vì thế thế giới dưới mặt nước ở đây không giống bất kỳ vùng biển nào khác của nước ta.

Hình dung bạn đổ nước vào một mô hình núi đá cho tới ngang lưng chừng: những thung lũng kín biến thành hồ, những hang chân núi thành đường hầm nước, và mặt nước bắt đầu gặm vào vách đá ở đúng một độ cao. Mục từ này đưa bạn đi qua những dấu vết như thế, rồi giới thiệu những sinh vật sống quanh chân đảo, trong các áng nước mặn và trên bãi triều.

Từ một vùng núi thành một vùng vịnh

Hàng triệu năm trước, nơi đây là một vùng đá vôi rộng lớn trên đất liền. Nước mưa hơi chua thấm vào đá, hoà tan dần, khoét thành hang động, giếng sụt, thung lũng kín và những ngọn tháp đá dựng đứng. Các nhà địa chất gọi kiểu địa hình này là địa hình các-xtơ, giống với cảnh núi đá ở nhiều vùng trên đất liền miền Bắc.

Rồi mực nước biển thay đổi theo các thời kỳ băng hà. Vào lúc băng tan, mực nước biển dâng lên, tràn vào vùng núi đá này. Thung lũng ngập thành vũng vịnh, chân núi chìm dưới nước, chỉ còn đỉnh nhô lên thành gần hai nghìn hòn đảo lớn nhỏ. Vịnh Hạ Long và vịnh Bái Tử Long liền kề, cùng với vùng đảo quanh Cát Bà, đều là sản phẩm của cùng một câu chuyện đó.

Điều thú vị là nhiều hang động ở Hạ Long có dấu vết từng nằm ở các mực nước khác nhau, như những nấc thang ghi lại lịch sử biển lên xuống. Đứng trên thuyền nhìn vào vách đá, bạn đang nhìn vào một cuốn sổ địa chất mở ngỏ.

Cũng vì từng là đất liền khi mực nước biển còn thấp, vùng này có dấu vết của những cư dân cổ sinh sống trong hang động và quanh các đảo. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy di chỉ của họ ở nhiều nơi quanh vịnh, nhắc ta rằng đường bờ biển không cố định mà đã dịch chuyển rất xa theo thời gian.

Ngấn sóng: biển gặm đá ở đúng một độ cao

Đi thuyền sát chân các hòn đảo, bạn sẽ thấy một đường khoét lõm vào vách đá chạy vòng quanh đảo, ngay ngang tầm mặt nước. Có chỗ ngấn sâu đến mức phần đá phía trên chìa ra như mái hiên, chân đảo thắt lại như cổ chai. Đó là ngấn sóng, hay ngấn biển.

Ngấn được tạo ra bởi nhiều thứ cộng lại. Sóng vỗ liên tục mài mòn đá ở mực nước dao động của thuỷ triều. Nước biển hoà tan đá vôi chậm rãi. Và đặc biệt, vô số sinh vật nhỏ như ốc, hà, nhím biển, bọt biển khoan, gặm, cạo lên bề mặt đá để kiếm ăn hoặc làm chỗ ở, mỗi ngày bóc đi một lớp rất mỏng. Qua hàng nghìn năm, những lớp mỏng ấy cộng lại thành một rãnh sâu.

Ngấn sóng là ranh giới rất rõ giữa hai thế giới. Phía trên là vách đá khô, cây bụi bám rễ; phía dưới, trong vùng nước lên xuống, là lớp hàu, hà bám dày đặc, sắc như dao. Đó cũng là lý do không nên bơi hay chèo thuyền áp sát chân vách khi có sóng: một cú va vào lớp vỏ hàu có thể rách da sâu.

Áng: những hồ biển nằm trong lòng đảo

Chiếc thuyền nhỏ luồn qua một hang thấp, người ngồi phải cúi rạp xuống. Ra khỏi bóng tối, trước mặt mở ra một mặt nước tròn phẳng lặng màu ngọc bích, bốn bề là vách đá cao dựng đứng phủ cây xanh. Tiếng sóng ngoài vịnh tắt hẳn. Trên vách, một con khỉ ngồi nhìn xuống; dưới mặt nước, vài con cá nhỏ lượn lờ quanh một mỏm đá đầy hàu.

Người địa phương gọi những hồ kín ấy là áng. Một áng là thung lũng đá vôi bị ngập nước biển, nối với vịnh bên ngoài qua hang ngầm, khe đá hay lối hở chỉ lộ ra lúc triều xuống. Vì được che chắn gần như hoàn toàn, nước trong áng lặng như mặt hồ, nhiệt độ và độ mặn có khi khác hẳn ngoài vịnh.

Mỗi áng giống một phòng thí nghiệm tự nhiên. Sinh vật trong áng chịu điều kiện riêng nên có khi khác với ngoài vịnh: một số loài phát triển rất đông vì không có kẻ thù, một số loài ngoài vịnh thì vắng mặt. Vì kín và nhỏ, áng cũng rất nhạy cảm: một chút rác, một vệt dầu máy, tiếng ồn của nhiều người là đủ làm nó đổi khác. Khi được phép chèo thuyền vào áng, hãy nói khẽ, không thả gì xuống nước, không trèo lên vách đá.

Ai sống ở đâu quanh một hòn đảo đá vôi

Từ đỉnh đảo xuống đáy vịnh, mỗi tầng là một kiểu nhà khác nhau. Bảng dưới đây đi từ trên xuống.

TầngĐiều kiệnCư dân thường gặp
Vách đá trên ngấn sóngkhô, gió, nắng gắt, thỉnh thoảng bị bụi nước biển hắt lêncây bụi bám đá, cây tuế, chim làm tổ trên vách, khỉ ở một số đảo
Vùng triều quanh chân đảolúc ngập lúc khô theo con nước, sóng đậphàu, hà, ốc đá, cua đá chạy dọc vách
Bãi cát, bãi đá nhỏ trong vụngnước nông, lộ ra khi triều xuốngcòng, ốc, sao biển nhỏ, ở vài vụng có rừng ngập mặn thấp
Đáy vịnh nông giữa các đảobùn cát, nước hơi đụchải sâm, ốc, cá đáy, giun biển
Chân đảo phía ngoài vịnhnước trong hơn, ít phù sanhững mảng san hô nhỏ, cá rạn, nhím biển

Ở Hạ Long và các vùng vịnh lân cận, san hô thường chỉ là những mảng nhỏ quanh chân đảo phía ngoài, nơi nước trong hơn. Đừng chờ đợi những rạn san hô rực rỡ như ở Nam Trung Bộ; vẻ đẹp dưới nước ở đây nằm ở sự kỳ lạ của địa hình và sự đông đúc của vùng triều.

Vịnh đổi màu theo mùa

Vịnh Hạ Long nằm trong vùng có mùa đông lạnh và mùa hè nóng ẩm, nên cảnh dưới nước cũng như trên mặt nước đổi theo mùa rất rõ. Khi gió mùa đông bắc thổi về, trời hay âm u, có những sáng sương mù phủ kín các đảo, nước biển lạnh đi, nhiều loài cá rời vùng nước nông ra chỗ sâu hơn. Mặt vịnh lúc ấy xám bạc, tĩnh lặng, đẹp theo kiểu một bức tranh thuỷ mặc.

Sang xuân, nước ấm dần, sinh vật phù du sinh sôi, nước vịnh có khi chuyển sang màu xanh lục đậm. Mùa hè là mùa mưa, nước từ đất liền đổ ra mang theo phù sa làm vùng ven bờ đục hơn, nhưng cũng là lúc nước biển ấm nhất, cá nhỏ và sứa xuất hiện nhiều. Cuối hè sang thu là mùa bão; trước mỗi cơn bão, tàu thuyền được gọi về nơi tránh trú, và những vụng kín giữa các đảo trở thành chỗ neo đậu an toàn từ bao đời.

Với người muốn xuống nước, điều đó có nghĩa là luôn hỏi trước về sứa và thời tiết. Ở bãi tắm, nghe theo cờ hiệu và hướng dẫn của lực lượng cứu hộ; thấy sứa nhiều thì không xuống. Nếu bị sứa đốt, lên bờ ngay và tới cơ sở y tế; trường hợp nặng như khó thở, choáng váng thì gọi 115.

Hiểu lầm hay gặp về biển Hạ Long

"Nước vịnh đục nghĩa là nước bẩn." Một phần độ đục đến từ phù sa các sông đổ vào vịnh Bắc Bộ và từ đáy bùn nông bị khuấy lên. Màu xanh lục ngả xám của nước Hạ Long khác với màu xanh trong của biển đảo phía Nam là chuyện tự nhiên. Tuy vậy, rác thải và nước thải do con người thì đúng là vấn đề thật của vịnh, cần được giảm bớt.

"Thuỷ triều ở đâu cũng lên xuống hai lần một ngày." Ở nhiều nơi trên thế giới đúng là vậy, nhưng vùng vịnh Bắc Bộ nổi tiếng với chế độ nhật triều: phần lớn số ngày trong tháng chỉ có một lần nước lên và một lần nước xuống. Đây là một đặc điểm hiếm gặp, được các nhà hải dương học nghiên cứu nhiều.

"Đảo đá vôi thì không có sự sống dưới nước." Ngược lại, chân đảo với ngấn sóng, hang hốc và vùng triều là nơi cư trú dày đặc của hàu, ốc, cua, cá nhỏ. Mỗi khe đá là một ngôi nhà.

Ngắm vịnh mà không làm tổn thương vịnh

Vịnh Hạ Long là di sản thiên nhiên thế giới, đón rất nhiều người. Mỗi người góp một chút cẩn thận thì vịnh nhẹ đi rất nhiều.

  • Không ném rác, vỏ chai, túi ni lông xuống nước; rác ở vịnh kín rất khó trôi đi.
  • Không bẻ nhũ đá, không khắc chữ lên vách hang.
  • Không trèo lên vách đá quanh chân đảo; lớp hàu sắc và đá trơn rất dễ gây tai nạn.
  • Khi chèo thuyền nhỏ, mặc áo phao, đi theo hướng dẫn tại chỗ, không tự ý vào hang lúc nước đang lên.
  • Không cho khỉ ăn, không trêu chọc chim, không bắt ốc, cua trên đảo mang về.
  • Không mua san hô, vỏ ốc lớn bày bán làm kỷ niệm.

Vịnh đã mất hàng triệu năm để thành hình. Một chuyến thăm chỉ vài giờ, nhưng dấu vết để lại có thể ở đó rất lâu.

Nếu đi cùng trẻ nhỏ, chuyến thăm vịnh có thể thành một bài học địa chất thú vị: cùng con tìm ngấn sóng quanh chân đảo, đoán xem nước lên tới đâu khi triều cường, đếm những con cua đá chạy dọc vách. Trẻ nhớ lâu hơn khi được tự phát hiện, và hiểu vì sao phải giữ gìn khi biết mỗi hòn đảo đã mất bao lâu để thành hình. Một chiếc túi nhỏ đựng rác của cả nhà mang theo suốt chuyến đi cũng là bài học không cần lời.

Câu hỏi thường gặp

Vịnh Hạ Long được hình thành như thế nào?

Vịnh Hạ Long vốn là một vùng núi đá vôi trên đất liền bị nước mưa hoà tan thành hang động, thung lũng và tháp đá. Khi mực nước biển dâng lên sau thời kỳ băng hà, biển tràn vào, thung lũng ngập thành vịnh và đỉnh núi nhô lên thành đảo.

Áng ở Hạ Long là gì?

Áng là những hồ nước mặn nằm kín trong lòng đảo đá vôi, nối với vịnh bên ngoài qua hang ngầm hoặc khe đá. Nước trong áng rất lặng, sinh vật trong đó có khi khác với ngoài vịnh, và hệ sinh thái này rất nhạy cảm với rác và tiếng ồn.

Đường khoét lõm quanh chân các đảo ở Hạ Long là gì?

Đó là ngấn sóng, hình thành do sóng mài mòn, nước biển hoà tan đá vôi và các sinh vật như ốc, hà, nhím biển cạo khoét bề mặt đá ở vùng mực nước dao động. Qua thời gian dài, rãnh khoét sâu dần vào chân đảo.

Vịnh Hạ Long có san hô không?

Có, nhưng chủ yếu là những mảng san hô nhỏ quanh chân các đảo phía ngoài vịnh, nơi nước trong hơn. Nước ven bờ vịnh Bắc Bộ khá đục và mùa đông lạnh nên san hô ở đây không phát triển thành rạn lớn như ở Nam Trung Bộ.

Nhật triều là gì?

Nhật triều là chế độ thuỷ triều mà trong một ngày chỉ có một lần nước lên và một lần nước xuống. Vùng vịnh Bắc Bộ là nơi điển hình của chế độ này, khác với nhiều vùng biển có hai lần triều lên xuống mỗi ngày.

Đi thuyền vào hang và áng ở Hạ Long cần chú ý gì?

Hãy mặc áo phao, đi theo hướng dẫn tại chỗ, không tự ý vào hang khi nước đang lên vì lối ra có thể bị ngập. Giữ im lặng, không ném gì xuống nước, không trèo lên vách đá có hàu bám sắc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138