ChieuSau.comChiều Sâu
Lặn biển nhập môn

Ống thở, bình khí hay lặn tự do: ba cách xuống biển khác nhau ra sao

Lặn ống thở ngắm từ mặt nước, lặn bình khí mang theo không khí xuống sâu, lặn tự do chỉ có một hơi thở. Ba cách khác nhau về nguyên lý, cách học và rủi ro.

Split shot half above half below water, a small wooden boat on turquoise sea above, below a diver with tank seen from behind hovering near a sandy slope, soft blue light

Ba cách xuống biển khác nhau ở một điểm duy nhất: không khí của bạn ở đâu. Lặn ống thở thì không khí ở ngay trên đầu, bạn nằm trên mặt nước và thở qua ống. Lặn bình khí thì bạn mang không khí theo mình, nén trong một chiếc bình trên lưng, nên xuống sâu và ở lâu được. Lặn tự do thì không khí chỉ là hơi thở cuối cùng bạn hít vào trước khi chúi xuống.

Từ điểm khác ấy, mọi thứ còn lại khác theo: thiết bị, cách học, cảm giác dưới nước, kiểu rủi ro. Đặt ba môn cạnh nhau giúp người mới chọn đúng con đường cho mình, và hiểu vì sao hai trong số đó luôn bắt đầu bằng một khoá học chứ không bằng một lần liều thử.

Đặt ba cách lặn cạnh nhau

Bảng dưới là cái nhìn tổng quát, đủ để thấy mỗi môn đứng ở đâu. Chi tiết từng môn nằm ở các mục sau.

Lặn ống thởLặn bình khíLặn tự do
Thở bằng gìKhông khí trên mặt nước, qua ốngKhông khí nén trong bình, qua bộ điều ápMột hơi thở trước khi xuống
Ở đâu trong nướcChủ yếu trên mặt nướcDưới nước, trong giới hạn khoá học cho phépXuống rồi lên theo từng hơi thở
Cần học gìMột buổi làm quen với người hướng dẫnKhoá học có huấn luyện viên được chứng nhận, có chứng chỉKhoá học riêng có huấn luyện viên
Thiết bịMặt nạ, ống thở, chân vịt, áo phaoThêm bình khí, bộ điều áp, áo điều chỉnh sức nổi, đồng hồ đoMặt nạ, chân vịt dài, bộ đồ giữ ấm, đai chì
Rủi ro chínhDòng chảy, mệt, nắng, tàu thuyềnLiên quan tới áp suất và khí nénLiên quan tới thiếu oxy khi nín thở
Hợp với aiHầu hết mọi người, kể cả trẻ em có người lớn kèmNgười đủ sức khoẻ, sẵn sàng học bài bảnNgười đủ sức khoẻ, học bài bản, không bao giờ lặn một mình

Nhìn bảng sẽ thấy: càng xa mặt nước, phần "cần học gì" càng dài. Đó không phải thủ tục, mà là vì cơ thể người không được thiết kế để sống dưới nước, và mỗi bước xuống sâu thêm là một bước đi vào vùng mà cảm giác tự nhiên của ta không còn báo đúng.

Lặn ống thở: ngắm từ mái nhà của biển

Nếu rạn san hô là một thành phố, lặn ống thở là đứng trên mái nhà mà nhìn xuống phố. Bạn thấy toàn cảnh, thấy dòng cá qua lại, thấy màu sắc rực rỡ nhất vì ánh nắng còn đủ đầy ở lớp nước nông. Bạn không vào được trong các con hẻm, nhưng cũng không phải lo gì về áp suất.

Đây là môn dễ tiếp cận nhất và cũng hiền nhất với sinh vật, vì người ngắm ở xa và gần như không làm xáo trộn gì. Không cần chứng chỉ, nhưng vẫn cần một người hướng dẫn biết vùng nước, biết dòng chảy và giờ nước lên xuống. Rủi ro của lặn ống thở không nằm dưới sâu mà nằm ngay trên mặt: dòng chảy kéo trôi, mệt sức, cháy nắng, tàu thuyền không nhìn thấy người nằm sát mặt nước.

Với rất nhiều người, đây là môn duy nhất họ cần. Những rạn đẹp nhất thường nông, và một buổi sáng nước trong nằm ngắm cá trên mặt biển đã đủ thành kỷ niệm cả đời.

Lặn bình khí: mang không khí theo mình

Lặn bình khí là mang theo một túi không khí nén sau lưng. Không khí trong bình được nén rất chặt, và một bộ phận gọi là bộ điều áp có nhiệm vụ hạ áp lực ấy xuống, đưa tới miệng bạn đúng lượng khí, ở đúng áp suất của độ sâu bạn đang ở. Nhờ vậy bạn thở gần như bình thường dù đang ở dưới nước, ngắm một con cá mú trốn trong hang hay một đàn cá đi ngang mặt mình.

Thứ chứa trong bình là không khí như ta vẫn hít, chỉ được nén lại, chứ không phải oxy tinh khiết như nhiều người nghĩ. Thiết bị kiểu hiện đại ra đời giữa thế kỷ hai mươi, khi Jacques-Yves Cousteau cùng kỹ sư Émile Gagnan hoàn thiện bộ điều áp tự động, mở đường cho người thường có thể lặn mà không cần ống dẫn khí từ trên thuyền.

Cái giá của sự tự do ấy là bạn đang thở không khí nén dưới áp suất cao. Áp suất làm khí tan vào cơ thể, làm khí trong phổi thay đổi thể tích khi bạn lên xuống, và làm tai phải liên tục cân bằng. Những điều đó không đáng sợ nếu được học bài bản, nhưng không có chỗ cho đoán mò. Vì vậy lặn bình khí luôn bắt đầu bằng một khoá học có huấn luyện viên được chứng nhận, kết thúc bằng chứng chỉ, và về sau luôn lặn cùng bạn lặn, theo hướng dẫn của trung tâm.

Lặn tự do: chỉ có một hơi thở

Lặn tự do là môn cổ nhất. Từ rất lâu trước khi có bình khí, con người đã nín thở xuống biển để mò ngọc trai, bắt hải sản, tìm san hô. Ở Nhật Bản có những người phụ nữ làm nghề lặn mò hải sản bằng hơi thở qua nhiều thế hệ. Ở vùng biển Đông Nam Á, các nhà khoa học từng nghiên cứu những cộng đồng sống trên biển gần như cả đời và thấy cơ thể họ có những thích nghi riêng cho việc lặn.

Ngày nay lặn tự do vừa là cách ngắm biển im lặng nhất, không bọt khí, không tiếng thở, cá ít sợ hơn, vừa là một môn thể thao có huấn luyện chặt chẽ. Cảm giác của người lặn tự do rất khác: không có thiết bị đeo sau lưng, chỉ có bạn, nước và thời gian của một hơi thở.

Nhưng chính vì chỉ có một hơi thở nên rủi ro nằm ở chỗ khó nhận ra nhất. Khi nín thở, lượng oxy trong máu giảm dần, và cơ thể không phải lúc nào cũng báo động kịp trước khi người lặn mất ý thức. Điều đó có thể xảy ra ngay gần mặt nước, với cả người bơi giỏi. Đây là lý do lặn tự do có khoá học riêng, có huấn luyện viên, có nguyên tắc luôn có người theo sát từ mặt nước, và tuyệt đối không tự tập nín thở trong nước một mình.

Chọn cách nào cho mình

Muốn thấy san hô và cá ngay trong chuyến đi biển sắp tới? Lặn ống thở là đủ, chỉ cần áo phao, người hướng dẫn quen vùng nước và một buổi sáng nước trong. Không cần học trước dài, chỉ cần nghe kỹ phần dặn dò.

Muốn bơi giữa rạn, nhìn ngang tầm mắt con rùa, ở dưới nước lâu? Đó là lặn bình khí. Bước đầu tiên là một khoá học nhập môn, có lý thuyết, tập ở nước tĩnh rồi mới ra biển. Có người muốn thử trước một buổi lặn trải nghiệm có huấn luyện viên kèm sát để biết mình có hợp không, điều đó cũng hợp lý.

Thích sự im lặng, thích thử thách cơ thể và tâm trí? Lặn tự do có thể hợp với bạn, nhưng hãy vào môn này qua một khoá học, không qua video trên mạng. Đây là môn mà kỹ thuật và nguyên tắc an toàn quan trọng hơn sức khoẻ cơ bắp rất nhiều.

Có bệnh về tim, phổi, hen, tai mũi họng, đang mang thai hoặc dùng thuốc thường xuyên? Trước khi chọn bất cứ môn nào ngoài việc ngắm từ mặt nước, hãy hỏi bác sĩ. Các khoá học tử tế đều có bảng câu hỏi sức khoẻ và có thể yêu cầu giấy xác nhận của bác sĩ.

Ba môn, một tinh thần chung

Dù khác nhau về thiết bị và rủi ro, cả ba cách xuống biển có chung những điều mà người lặn lâu năm nào cũng nhắc lại:

  • Không bao giờ lặn một mình. Lặn ống thở đi theo nhóm, lặn bình khí có bạn lặn, lặn tự do có người theo sát từ mặt nước.
  • Học từ người có chuyên môn. Một buổi hướng dẫn cho lặn ống thở, một khoá học có chứng chỉ cho lặn bình khí, một khoá học riêng cho lặn tự do.
  • Biết giới hạn của mình và quay về khi còn sức, không đợi cạn sức mới quay.
  • Nghe người địa phương và người hướng dẫn về dòng chảy, thời tiết, thuỷ triều.
  • Không chạm, không bắt, không cho ăn sinh vật, không đứng lên san hô.
  • Gặp sự cố dưới nước hay thấy ai có biểu hiện lạ sau khi lặn: báo ngay người hướng dẫn, gọi 115, làm theo người có chuyên môn.

Một buổi chiều, ba người bạn cùng ra một rạn nông. Người thứ nhất nằm trên mặt nước với ống thở, thấy một con rùa từ xa. Người thứ hai, đã có chứng chỉ, cùng bạn lặn của mình lơ lửng ngang tầm con rùa, nhìn nó gặm cỏ biển. Người thứ ba vừa học xong khoá lặn tự do, chúi xuống một hơi ngắn rồi lên, có người bạn chờ sẵn trên mặt nước. Ba cách nhìn, cùng một con rùa, và không ai chạm vào nó.

Đó là hình ảnh đẹp nhất của lặn biển: mỗi người một cách xuống nước, nhưng cùng một thái độ khách mời trong nhà của sinh vật.

Những hiểu lầm hay gặp khi so ba môn

Người mới thường mang theo vài ý nghĩ sẵn có về lặn biển. Đặt chúng cạnh điều thật sự đúng giúp chọn môn sáng suốt hơn.

Người ta hay nghĩĐiều đúng hơn
Lặn bình khí là môn của người khoẻ như vận động viênLặn bình khí cần sức khoẻ phù hợp và sự bình tĩnh nhiều hơn cơ bắp; người ở nhiều độ tuổi vẫn lặn được nếu bác sĩ đồng ý và đã học bài bản
Có bình khí thì muốn ở dưới bao lâu cũng đượcLượng khí có hạn và thời gian ở dưới nước còn bị giới hạn bởi lượng khí tan vào cơ thể; khoá học dạy cách theo dõi cả hai điều này
Lặn tự do chỉ là bơi rồi nín thởĐó là một môn có kỹ thuật, có luật an toàn riêng; nín thở trong nước mà không được hướng dẫn là việc có rủi ro thật
Biết lặn ống thở thì tự xoay xở được với bình khíHai môn khác nhau về nguyên lý; thở khí nén dưới áp suất là điều phải học từ đầu với huấn luyện viên
Càng xuống sâu càng đẹpÁnh sáng và màu sắc giảm dần theo độ sâu; nhiều rạn rực rỡ nhất nằm ngay vùng nước nông có nắng

Người hướng dẫn giỏi thường nói rằng lặn biển không phải chuyện xuống được sâu bao nhiêu, mà là ở dưới đó thoải mái và nhìn thấy được bao nhiêu. Câu ấy đúng với cả ba môn.

Câu hỏi thường gặp

Lặn bình khí có phải thở oxy tinh khiết không?

Không. Người lặn giải trí thường thở không khí thường được nén lại trong bình, tức vẫn chủ yếu là nitơ và oxy như không khí ta hít hằng ngày. Có những hỗn hợp khí khác nhưng chỉ dùng sau khi học thêm khoá chuyên sâu.

Lặn tự do có nguy hiểm hơn lặn bình khí không?

Hai môn có kiểu rủi ro khác nhau nên khó so sánh đơn giản. Lặn bình khí rủi ro gắn với áp suất và khí nén, lặn tự do rủi ro gắn với thiếu oxy khi nín thở. Môn nào cũng an toàn hơn nhiều khi học bài bản và có người đi cùng.

Có thể tự học lặn bình khí qua video không?

Không nên. Video giúp hiểu khái niệm, nhưng lặn bình khí cần tập kỹ năng trong nước dưới mắt huấn luyện viên được chứng nhận, và cần chứng chỉ để các trung tâm cho bạn lặn. Không có đường tắt an toàn nào thay cho khoá học.

Lặn trải nghiệm một buổi khác gì khoá học lấy chứng chỉ?

Buổi lặn trải nghiệm cho bạn thử thở dưới nước trong điều kiện được kiểm soát chặt, có huấn luyện viên kèm sát, không cấp chứng chỉ. Khoá học lấy chứng chỉ dạy đầy đủ lý thuyết và kỹ năng để về sau bạn lặn cùng bạn lặn mà không cần ai cầm tay.

Người không biết bơi có học lặn bình khí được không?

Hầu hết khoá học lặn bình khí yêu cầu người học bơi được và nổi được trên mặt nước ở mức cơ bản trước khi bắt đầu. Nếu chưa biết bơi, hãy học bơi trước, trong lúc đó vẫn có thể ngắm biển bằng ống thở với áo phao.

Ba cách lặn cách nào thân thiện với sinh vật biển nhất?

Cả ba đều thân thiện nếu người lặn giữ khoảng cách và không chạm vào gì. Lặn ống thở ít làm xáo trộn nhất vì ở trên mặt nước. Lặn bình khí cần giữ thăng bằng tốt để không quệt vào rạn, và đây là kỹ năng được tập kỹ trong khoá học.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138