ChieuSau.comChiều Sâu
Lặn biển nhập môn

Thiết bị lặn biển gồm những gì: tên gọi và công dụng từng món từ mặt nạ tới bình khí

Mặt nạ, ống thở, chân vịt, bộ đồ lặn, đai chì, áo điều chỉnh sức nổi, bộ điều áp, bình khí, đồng hồ đo: mỗi món làm gì và vì sao người lặn cần nó.

Dive gear neatly arranged on the wet wooden deck of a small boat at sunrise, masks fins tanks and wetsuits, calm turquoise water and distant green island behind

Bộ thiết bị lặn biển, nhìn gọn lại, làm ba việc: giúp bạn nhìn rõ dưới nước, giúp bạn thở dưới nước, và giúp bạn lơ lửng ở đúng chỗ mình muốn mà không chìm cũng không nổi. Mặt nạ lo việc nhìn; bình khí và bộ điều áp lo việc thở; áo điều chỉnh sức nổi và đai chì lo việc lơ lửng. Những món còn lại, từ chân vịt, bộ đồ lặn tới đồng hồ đo, là để làm ba việc ấy dễ hơn và an toàn hơn.

Mục từ này gọi tên từng món theo cách người Việt hay gọi, giải thích nó làm gì, vì sao được thiết kế như thế. Không có tên hãng, không có giá. Biết tên và công dụng giúp bạn hiểu bài giảng trong khoá học nhanh hơn, còn cách dùng cụ thể thì luôn học trực tiếp với huấn luyện viên.

Bảng tra nhanh: món nào làm gì

Bảng dưới xếp thiết bị theo ba việc chính. Lặn ống thở chỉ cần nhóm đầu; lặn bình khí cần cả ba nhóm.

NhómMónCông dụng
Nhìn và di chuyểnMặt nạ lặnGiữ lớp khí trước mắt và mũi để nhìn rõ, cân được áp lực
Nhìn và di chuyểnỐng thởThở khi úp mặt trên mặt nước
Nhìn và di chuyểnChân vịtBiến cú đạp thành lực đẩy, đỡ mỏi
ThởBình khíChứa không khí nén để thở dưới nước
ThởBộ điều ápHạ áp suất khí trong bình xuống mức thở được, cấp khí khi bạn hít vào
ThởNguồn khí dự phòngMiếng ngậm thứ hai, để chia khí cho bạn lặn khi cần
Lơ lửngÁo điều chỉnh sức nổiBơm thêm hay xả bớt khí để nổi lên, chìm xuống hay treo lơ lửng
Lơ lửngĐai chìBù cho sức nổi của cơ thể và bộ đồ lặn
Theo dõiĐồng hồ áp suấtCho biết trong bình còn bao nhiêu khí
Theo dõiMáy tính lặnTheo dõi độ sâu, thời gian, nhắc giới hạn và nhịp đi lên
Giữ ấm, bảo vệBộ đồ lặnGiữ ấm, che nắng, chống trầy xước
Báo hiệuPhao báo hiệu, còiGiúp thuyền thấy bạn khi lên mặt nước

Không món nào thừa. Mỗi món ở đây ra đời vì người lặn đi trước từng gặp đúng cái khó mà món đó giải quyết.

Mặt nạ, ống thở, chân vịt: bộ ba ai cũng dùng

Mắt người được thiết kế để nhìn trong không khí. Khi nước chạm thẳng vào mắt, ánh sáng không còn được bẻ cong đúng cách và mọi thứ nhoè đi như nhìn qua kính mờ. Mặt nạ giải quyết bằng cách đặt một lớp khí trước mắt. Mặt nạ lặn khác kính bơi ở chỗ nó che cả mũi, vì người lặn cần thở nhẹ ra mũi để bù khí vào mặt nạ khi xuống sâu, không để nó hút chặt vào mặt.

Ống thở là món đơn giản nhất nhưng được tính toán kỹ: đủ dài để nhô khỏi mặt nước, không quá dài để khí cũ không đọng lại. Người lặn bình khí vẫn thường mang ống thở để dùng lúc bơi trên mặt nước, tiết kiệm khí trong bình.

Chân vịt thì giống mái chèo gắn vào bàn chân. Chân người đạp trong nước rất kém hiệu quả, chân vịt nhân diện tích lên nhiều lần. Có loại xỏ cả bàn chân, có loại có quai sau gót mang cùng giày lặn. Chân vịt cho lặn tự do thường dài hơn hẳn. Một đôi chân vịt vừa chân, đạp chậm và dài từ hông, đi xa hơn nhiều so với đạp nhanh và gấp.

Bình khí và bộ điều áp: trái tim của lặn bình khí

Bình khí là một ống kim loại chắc chắn, chứa không khí bị nén rất chặt. Trong bình là không khí như ta vẫn hít, chỉ được nén lại, chứ không phải oxy tinh khiết. Bình được kiểm định định kỳ, vì chứa khí ở áp suất cao thì phải chắc chắn tuyệt đối.

Không ai thở được trực tiếp từ bình, vì áp suất trong bình cao hơn nhiều so với phổi chịu được. Bộ điều áp làm việc hạ áp ấy, thường theo hai chặng. Chặng đầu gắn vào van bình, hạ áp suất từ mức rất cao xuống một mức trung gian. Chặng hai nằm ở miếng ngậm, hạ tiếp xuống đúng áp suất của nước xung quanh bạn và chỉ mở ra khi bạn hít vào. Bạn hít thì khí ra, bạn thở ra thì bọt khí sủi lên. Thật đơn giản khi dùng, nhưng là kết quả của cả một quá trình hoàn thiện kỹ thuật.

Nhờ chặng hai luôn cấp khí đúng áp suất xung quanh, người lặn thở thoải mái ở mọi độ sâu cho phép. Và cũng chính vì thế mà khí trong phổi luôn ở áp suất của độ sâu đó, dẫn tới nguyên tắc nền tảng thở liên tục, không nín thở khi lặn bình khí mà khoá học nào cũng dạy.

Đi cùng bộ điều áp là một miếng ngậm thứ hai, thường có màu nổi bật, gọi là nguồn khí dự phòng. Nó có mặt để bạn lặn có thể thở chung khi cần. Cách dùng nó là một trong những kỹ năng được tập kỹ trong khoá học.

Áo điều chỉnh sức nổi và đai chì: chuyện lơ lửng

Thử tưởng tượng bạn muốn treo lơ lửng giữa phòng như phi hành gia. Dưới nước làm được điều đó, nhưng cần hai món phối hợp. Cơ thể người và bộ đồ lặn bằng cao su xốp có xu hướng nổi, nên người lặn đeo thêm đai chì để bù lại. Rồi để tinh chỉnh, họ mặc áo điều chỉnh sức nổi, một chiếc áo có túi khí bên trong, bơm thêm khí từ bình thì nổi hơn, xả bớt thì chìm hơn.

Có một điều thú vị: khi xuống sâu, áp suất ép khí trong áo và các bọt khí li ti trong bộ đồ lặn lại, làm bạn chìm hơn; khi lên, khí nở ra làm bạn nổi hơn. Vì vậy sức nổi luôn thay đổi theo độ sâu, và người lặn phải điều chỉnh liên tục. Đây là lý do kỹ năng giữ thăng bằng được tập rất nhiều trong khoá học.

Người lặn giỏi dùng đai chì vừa đủ, không thừa. Chì thừa làm phải bơm nhiều khí vào áo, người nghiêng ngả, chân vịt dễ quệt vào rạn. Lượng chì phù hợp tuỳ cơ thể, tuỳ bộ đồ, tuỳ nước biển hay nước ngọt, và được huấn luyện viên giúp bạn tìm ra.

Bộ đồ lặn, đồng hồ và những món nhỏ mà quan trọng

Bộ đồ lặn. Bộ đồ lặn phổ biến làm từ cao su xốp chứa vô số bọt khí li ti, giữ nhiệt như một lớp cách nhiệt. Một lớp nước mỏng lọt vào giữa da và đồ được cơ thể làm ấm, nên người ta gọi là đồ lặn ướt. Ở nước lạnh, có đồ lặn khô giữ cho người hoàn toàn khô bên trong. Ngay cả ở biển nhiệt đới, bộ đồ vẫn có ích để giữ ấm, che nắng và chống trầy xước.

Đồng hồ áp suất. Cho biết khí trong bình còn bao nhiêu. Người lặn được dạy xem nó thường xuyên và báo cho bạn lặn, giống như người lái xe nhìn đồng hồ xăng.

Máy tính lặn. Một thiết bị đeo tay theo dõi độ sâu và thời gian, tính toán lượng nitơ tích luỹ và nhắc người lặn về giới hạn và nhịp đi lên. Nó là trợ thủ, không thay được hiểu biết từ khoá học.

Phao báo hiệu và còi. Khi lên mặt nước xa thuyền, một chiếc phao dài màu sáng dựng lên giúp người trên thuyền thấy bạn giữa sóng. Còi giúp gọi khi cần.

Đèn lặn. Ánh sáng giảm theo độ sâu và màu đỏ mất đi sớm. Một chiếc đèn nhỏ soi vào hốc đá làm sống lại những màu sắc mà ánh nắng không còn mang tới.

Kiểm tra chéo và chuyện thuê hay mua

Trên boong thuyền, hai người bạn lặn đứng đối diện nhau. Người này kiểm tra van bình của người kia đã mở chưa, bóp thử áo điều chỉnh sức nổi, xem đai chì đã khoá đúng chưa, thử hít một hơi từ miếng ngậm dự phòng. Rồi đổi lại. Mất chừng một phút. Cả hai cười, ra hiệu ổn, ngồi xuống mép thuyền.

Thói quen kiểm tra chéo trước mỗi lần xuống nước được dạy từ buổi đầu của khoá học và theo người lặn suốt đời. Thiết bị tốt đến đâu cũng chỉ an toàn khi được lắp đúng và được kiểm tra.

Người mới không cần mua cả bộ. Hầu hết các trung tâm cho thuê thiết bị đã được bảo dưỡng. Nhiều người chọn mua trước những món đi sát cơ thể nhất: một chiếc mặt nạ vừa khuôn mặt mình, một đôi chân vịt vừa chân, vì đồ thuê không phải lúc nào cũng vừa. Những món lớn như bộ điều áp, áo điều chỉnh sức nổi, máy tính lặn thì nên đợi lặn được một thời gian, hiểu nhu cầu của mình, hỏi ý huấn luyện viên rồi mới tính.

Thiết bị thuê hay mua đều cần được rửa nước ngọt sau mỗi buổi lặn, phơi trong bóng râm, và bảo dưỡng định kỳ ở nơi có chuyên môn. Không tự tháo bộ điều áp hay tự sửa van bình.

Hiểu lầm về thiết bị lặn

Thiết bị lặn trông phức tạp nên sinh ra khá nhiều hiểu lầm, có cái làm người mới sợ, có cái làm người ta chủ quan.

Hiểu lầmĐiều đúng
Đồ càng xịn thì lặn càng an toànThiết bị tốt giúp nhiều, nhưng an toàn đến từ kỹ năng, sự bình tĩnh và thói quen kiểm tra; một bộ đồ bình thường được bảo dưỡng tốt và dùng đúng cách đáng tin hơn một bộ đắt tiền dùng sai
Đeo nhiều chì cho chắc, khỏi lo bị nổiChì thừa khiến phải bơm nhiều khí vào áo, khó giữ thăng bằng, dễ va vào rạn và mệt hơn
Áo điều chỉnh sức nổi là áo phao cứu sinhNó là dụng cụ để điều chỉnh độ nổi dưới nước, cách dùng phải được học; nó không thay cho kỹ năng và sự giám sát
Bình lớn hơn thì lặn được lâu bao nhiêu cũng đượcThời gian dưới nước còn bị giới hạn bởi lượng nitơ tan vào cơ thể, không chỉ bởi lượng khí
Thiết bị thuê thì cứ thế mà dùngDù thuê ở đâu, vẫn nên kiểm tra chéo cùng bạn lặn trước khi xuống nước và báo ngay nếu thấy món nào có vấn đề

Thiết bị lặn là sự nối dài của cơ thể người lặn. Nó chỉ phát huy hết khi người dùng hiểu nó, và hiểu nó bắt đầu từ khoá học.

Câu hỏi thường gặp

Bình lặn chứa oxy hay không khí?

Người lặn giải trí thường dùng bình chứa không khí thường được nén lại, gồm chủ yếu nitơ và oxy như không khí ta hít. Một số hỗn hợp khí đặc biệt chỉ dùng sau khi học khoá chuyên sâu, vì mỗi loại có giới hạn và rủi ro riêng.

Vì sao lặn bình khí phải đeo thêm chì?

Cơ thể người và bộ đồ lặn bằng cao su xốp có xu hướng nổi. Đai chì bù lại sức nổi đó để người lặn xuống được và giữ thăng bằng. Lượng chì phù hợp khác nhau ở từng người và được huấn luyện viên giúp xác định.

Kính bơi có thay mặt nạ lặn được không?

Không nên. Kính bơi không che mũi, nên khi xuống thấp hơn mặt nước bạn không thể bù khí vào để cân áp lực, kính sẽ ép vào mắt. Mặt nạ lặn che cả mũi và cho tầm nhìn rộng hơn.

Người mới có nên mua đồ lặn ngay không?

Không cần vội. Có thể thuê thiết bị đã được bảo dưỡng ở trung tâm. Nhiều người mua trước mặt nạ và chân vịt vừa với mình, còn những món lớn thì đợi lặn một thời gian, hiểu nhu cầu và hỏi ý huấn luyện viên rồi mới quyết định.

Máy tính lặn có thay được khoá học không?

Không. Máy tính lặn giúp theo dõi độ sâu, thời gian và nhắc giới hạn, nhưng người dùng phải hiểu nó đang báo gì và vì sao. Hiểu biết ấy đến từ khoá học có huấn luyện viên được chứng nhận, không đến từ thiết bị.

Bộ đồ lặn có cần khi lặn ở biển ấm không?

Có ích. Nước rút nhiệt khỏi cơ thể nhanh hơn không khí nhiều lần, nên lặn lâu ở biển ấm vẫn có thể lạnh. Bộ đồ lặn mỏng còn che nắng và bảo vệ da khỏi trầy xước, va chạm với đá hay sinh vật có gai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138