ChieuSau.comChiều Sâu
Giữ cho biển còn sống

Lưới ma dưới biển: ngư cụ bị bỏ lại vẫn tiếp tục bắt cá suốt nhiều năm

Lưới ma là lưới, lồng, dây câu bị mất hoặc bỏ lại trên biển nhưng vẫn quấn cá, rùa, cá heo. Làm từ sợi bền, chúng có thể trôi và bẫy sinh vật suốt nhiều năm.

An abandoned fishing net draped over a rocky reef in green-blue water, small fish swimming free around it, diver at a respectful distance in background, moody underwater light

Lưới ma là những tấm lưới, lồng bẫy, dây câu bị mất hoặc bị bỏ lại trên biển, nhưng vẫn tiếp tục làm đúng việc chúng được làm ra: bắt sinh vật. Không ai thu lưới, không ai bán cá, nhưng cá, cua, rùa, cá heo vẫn mắc vào. Chúng được gọi là "ma" vì cứ âm thầm bắt mồi như có bàn tay vô hình điều khiển, có khi suốt nhiều năm.

Ngư cụ hiện đại thường làm từ sợi tổng hợp như nylon, rất bền trong nước biển. Đó là ưu điểm khi lưới còn được dùng, nhưng thành nhược điểm lớn khi lưới bị mất. Một tấm lưới bằng sợi tự nhiên ngày xưa có thể mục đi sau một thời gian, còn lưới nhựa thì trôi, mắc, vỡ dần thành vi nhựa mà không biến mất.

Lưới ma sinh ra từ đâu

Không ngư dân nào muốn mất lưới, vì lưới là tài sản đắt tiền. Phần lớn lưới ma sinh ra do tai nạn: bão làm đứt dây neo, lưới mắc vào đá ngầm hay xác tàu dưới đáy không gỡ được, tàu khác chạy cắt qua làm đứt phao, thả lưới ở nơi nước chảy mạnh rồi bị cuốn đi. Ở biển, chỉ một đêm sóng gió là có thể mất nguyên dàn lưới.

Một phần khác là lưới cũ bị bỏ đi vì không có chỗ thu gom, sửa chữa hay tái chế. Ở những bến cá nhỏ không có điểm nhận lưới hỏng, lưới rách đôi khi bị vứt xuống nước hoặc để ngoài bãi, rồi sóng cuốn đi. Đây không phải chuyện riêng của nơi nào, mà là bài toán chung của nghề cá ở khắp các đại dương.

Những vật dụng tương tự cũng thành "ma": lồng bẫy cua, bẫy mực bằng nhựa, dây câu dài có lưỡi, dây thừng neo bè. Chúng mắc vào rạn, nằm dưới đáy, hay trôi lơ lửng trong cột nước, mỗi loại theo một cách riêng nhưng đều gây hại tương tự.

Vòng lặp của một tấm lưới ma

Điều đáng sợ của lưới ma nằm ở một vòng lặp. Lưới trôi tới đâu, cá nhỏ mắc vào tới đó. Cá mắc lưới thu hút cá lớn hơn, cua, chim biển, thậm chí cá mập tới ăn, và những con ấy lại mắc tiếp. Xác sinh vật phân huỷ làm lưới nhẹ đi, lưới lại nổi lên và tiếp tục bẫy. Cứ thế, một tấm lưới trở thành cái bẫy tự nạp mồi.

Lưới mắc trên rạn san hô còn gây hại kiểu khác. Theo sóng và dòng chảy, lưới cọ xát, bẻ gãy cành san hô, phủ lên làm san hô thiếu ánh sáng. Lâu ngày, rong rêu bám đầy lưới, biến nó thành một tấm thảm nặng nề đè lên rạn.

Khi trôi ngoài khơi, lưới ma có thể gom lại thành những búi lớn quấn lẫn dây thừng, phao, rác nhựa. Các nhà nghiên cứu khảo sát vùng rác giữa đại dương nhận thấy ngư cụ chiếm một phần đáng kể khối lượng rác nổi ở đó. Những búi này là nơi rùa biển, hải cẩu, chim biển tò mò lại gần rồi mắc vào.

Những nạn nhân thường gặp

Rùa biển phải ngoi lên mặt nước để thở. Khi bị lưới quấn chân chèo, rùa không bơi lên được và có thể chết đuối, dù là loài sống dưới nước. Cá heo, cá voi, bò biển cũng là thú biển thở bằng phổi, nên lưới ma đặc biệt nguy hiểm với chúng vì một lý do giống hệt.

Một số con thoát được nhưng mang theo một mảnh lưới hay vòng dây quanh cổ, quanh vây. Khi con vật lớn lên, vòng dây siết dần vào da thịt, gây vết thương dài ngày. Hải cẩu, sư tử biển ở nhiều nơi trên thế giới đã được chụp ảnh với những vòng dây như vậy, là hình ảnh khiến nhiều người lần đầu biết đến lưới ma.

Hình dung một buổi sáng đứng trên mạn một chiếc thuyền nhỏ, nhìn xuống làn nước trong. Một con rùa biển bơi chậm, đằng sau kéo theo một dải lưới xanh dài như dải lụa rách. Nó vẫn bơi, nhưng mỗi nhịp chèo đều nặng nề hơn bình thường. Lúc ấy, điều đúng nhất người trên thuyền có thể làm là ghi lại vị trí, chụp ảnh từ xa và báo ngay cho cơ quan bảo tồn hay lực lượng chức năng gần nhất, để người có chuyên môn tới cứu hộ.

Khi gặp lưới ma: nên và không nên

Lưới ma nguy hiểm cho sinh vật, và cũng nguy hiểm cho người. Một người lặn có thể mắc vào lưới như cá. Vì vậy cách cư xử đúng khi gặp lưới ma rất khác với phản xạ đầu tiên là lao vào gỡ.

Tình huốngNênKhông nên
Thấy lưới mắc trên rạn khi lặnGiữ khoảng cách, ghi nhớ vị trí, báo người hướng dẫn hoặc trung tâm lặn sau buổi lặnTự lại gần gỡ lưới khi chưa được huấn luyện, nhất là khi có dòng chảy
Thấy sinh vật mắc lướiChụp ảnh từ xa, ghi vị trí, báo cơ quan bảo tồn hoặc lực lượng chức năngTự cắt gỡ con vật lớn như rùa, cá heo khi không có chuyên môn
Lưới dạt lên bãi biểnBáo ban quản lý bãi biển hoặc nhóm tình nguyện; người lớn có găng tay có thể kéo lên chỗ cao, xa nướcĐể trẻ em tự kéo lưới nặng, hay quấn lưới quanh tay chân
Người bị vướng lưới dưới nướcGọi 115 và báo người có chuyên môn ngayTự xuống nước cứu khi không được huấn luyện cứu hộ
Ngư dân có lưới hỏngMang về bờ, giao điểm thu gom hoặc nơi tái chế nếu cóBỏ xuống biển hoặc để ngoài bãi

Gỡ lưới dưới nước là việc của những đội có huấn luyện, trang bị và kế hoạch an toàn. Nhiều nhóm lặn tình nguyện trên thế giới làm việc này theo quy trình chặt chẽ. Việc của người lặn giải trí và người đi biển là quan sát, ghi lại và báo tin.

Thế giới đang làm gì với lưới ma

Không có một giải pháp duy nhất, nhưng có nhiều cách đang được thử và cho kết quả tốt ở nhiều nơi.

  • Đánh dấu ngư cụ: gắn ký hiệu cho lưới, lồng để biết của ai, vừa giúp trả lại lưới trôi dạt, vừa khuyến khích giữ lưới cẩn thận hơn.
  • Điểm thu lưới hỏng ở bến cá: có chỗ bỏ lưới cũ miễn phí thì ít ai còn lý do vứt xuống nước.
  • Tái chế lưới: lưới nylon thu gom có thể được làm sạch, nấu chảy, làm thành sợi hoặc vật dụng mới như thảm, đồ nhựa cứng.
  • Lưới có cửa thoát: một số lồng bẫy được thiết kế với ô cửa làm bằng vật liệu tự mục, nếu lồng bị mất thì sau một thời gian cửa mở ra, sinh vật bên trong thoát được.
  • Các đợt vớt lưới có tổ chức: đội lặn chuyên nghiệp và ngư dân phối hợp tìm, vớt lưới ma ở những rạn hay bãi đáy biết là có lưới mắc.
  • Báo cáo vị trí lưới mất: ngư dân ghi lại nơi mất lưới để tổ chức tìm vớt, thay vì im lặng vì sợ bị trách.

Những "bóng ma" nhỏ hơn ở gần bờ

Không phải lưới ma nào cũng là những tấm lưới khổng lồ ngoài khơi. Ở cầu cảng, ghềnh đá, bờ kè, đoạn dây câu cước mắc vào đá rồi bị cắt bỏ cũng là một dạng ngư cụ bị bỏ lại. Dây cước trong suốt, mảnh, gần như vô hình dưới nước, nên chim biển lặn tìm mồi, rùa con, cá nhỏ rất dễ vướng vào mà không thấy.

Những con chim sống ven bờ như cò, diệc, mòng biển đôi khi bị dây cước quấn chân, quấn mỏ sau khi nhặt mồi câu còn sót lại. Một vòng dây nhỏ quanh chân nghe chẳng đáng là bao, nhưng nó có thể siết dần, khiến con chim không đậu, không đi lại được. Lưỡi câu sót lại còn có thể bị nuốt vào cùng mồi.

Vì vậy người đi câu giải trí cũng góp phần đáng kể vào việc giảm lưới ma: mang theo một túi nhỏ để gom đoạn dây cắt bỏ, mồi thừa, lưỡi câu hỏng mang về bờ; không vứt dây xuống nước hay để lại trên ghềnh đá; và tôn trọng các khu vực cấm câu. Nếu thấy chim hay rùa vướng dây, hãy giữ khoảng cách và báo cho người có chuyên môn, vì con vật hoảng sợ có thể tự làm mình bị thương nặng hơn khi bị đuổi bắt.

Vì sao đây là chuyện của cả người trên bờ

Lưới ma nghe như chuyện riêng của nghề cá, nhưng thật ra nó gắn với cả người ăn cá, người đi biển, người lặn và người sống ở thành phố. Khi một cộng đồng ven biển có điểm thu lưới hỏng, có chương trình tái chế, có người sẵn lòng báo tin khi thấy lưới mắc, lượng lưới ma giảm rõ rệt. Những điều ấy cần sự ủng hộ của cả xã hội, không chỉ của ngư dân.

Cách nhìn công bằng là xem ngư dân như đồng minh chứ không phải thủ phạm. Không ai hiểu đường lưới trôi, chỗ lưới hay mắc bằng người làm nghề lâu năm, và nhiều chương trình vớt lưới thành công nhất trên thế giới chính là nhờ ngư dân dẫn đường. Khi được hỗ trợ thay vì bị trách móc, người ta sẵn lòng báo vị trí lưới mất hơn.

Với người đọc, một việc nhỏ có ích là khi đi nhặt rác bãi biển, hãy ghi lại số mảnh lưới, dây thừng, phao gặp được. Những ghi chép như thế giúp các nhà nghiên cứu và chính quyền địa phương biết vùng biển nào cần điểm thu gom ngư cụ, và nhắc mọi người rằng một sợi dây trên cát cũng có câu chuyện riêng của nó.

Nếu đi cùng trẻ em, câu chuyện về lưới ma là cơ hội để nói về trách nhiệm với đồ vật mình dùng: một vật được làm ra để bắt cá thì khi bị bỏ rơi vẫn cứ bắt cá, không phân biệt loài nào. Từ đó các em hiểu vì sao người lớn cần giữ gìn, thu hồi và tái chế những thứ mình mang ra biển.

Câu hỏi thường gặp

Lưới ma là gì?

Lưới ma là lưới, lồng bẫy, dây câu bị mất hoặc bị bỏ lại trên biển nhưng vẫn tiếp tục bắt sinh vật. Không ai thu hoạch, nhưng cá, cua, rùa, cá heo vẫn mắc vào, và vì làm từ sợi tổng hợp bền nên chúng có thể gây hại trong nhiều năm.

Vì sao lưới ma nguy hiểm với rùa biển và cá heo?

Rùa biển, cá heo, cá voi đều phải ngoi lên mặt nước để thở. Khi bị lưới quấn chặt, chúng không lên được và có thể chết đuối. Những con thoát được đôi khi mang theo vòng dây siết vào da thịt khi lớn lên, gây vết thương kéo dài.

Thấy sinh vật mắc lưới thì nên làm gì?

Hãy giữ khoảng cách, chụp ảnh từ xa, ghi lại vị trí và báo ngay cho cơ quan bảo tồn, ban quản lý khu vực hoặc lực lượng chức năng gần nhất. Không tự cắt gỡ con vật lớn khi không có chuyên môn, vì cả người và con vật đều có thể bị thương.

Người lặn có nên tự gỡ lưới ma dưới nước không?

Không nên nếu chưa được huấn luyện cho việc này. Lưới có thể quấn vào người và thiết bị, nhất là khi có dòng chảy. Gỡ lưới dưới nước là việc của các đội có huấn luyện và kế hoạch an toàn; người lặn giải trí nên ghi nhớ vị trí và báo người hướng dẫn.

Lưới ma có tái chế được không?

Có. Lưới nylon thu gom từ biển và bến cá có thể được làm sạch, phân loại rồi tái chế thành sợi hoặc vật dụng nhựa mới. Việc này cần điểm thu gom và cơ sở tái chế, nên những chương trình nhận lưới hỏng ở bến cá đóng vai trò lớn.

Vì sao lưới mất trên biển lại khó tìm?

Lưới có thể bị dòng chảy cuốn đi rất xa, chìm xuống đáy, mắc vào đá ngầm hay xác tàu ở nơi khó tiếp cận. Nếu không có ai ghi lại vị trí lúc mất lưới, việc tìm lại gần như phụ thuộc vào may mắn, vì vậy báo cáo vị trí sớm rất có ích.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138